|
يك استاد دانشگاه گفت: در اجرای طرح اصلاح
الگوي مصرف باید آزادی مصرف کنندگان حفظ شود و از سیاست
های دستوری جلوگیری شود.
غلامعلي فرجادي در نشست علمي اصلاح الگوي
مصرف كه با حضور مقام عالي وزارت كار و امور اجتماعي،
معاونين، مديران و كارشناسان اين وزارتخانه و موسسه كار و
تامين اجتماعي برگزار شد افزود: سياست هاي دستوري خودبخود
موجب گسترش بازار ثانويه مي شود؛ مثل نظام يارانه اي كه
سبب فعاليت عمده كوپن فروش ها شده است.
فرجادي افزود: اگر دولت بخواهد اقتصاد را
دستوري اداره كند مي تواند يك طرف را دستور دهد اما از طرف
ديگر غافل ميشود؛ مثلا شوراي عالي كار حداقل دستمزد را
260 هزار تومان تعيين ميكند، اما هيچ دولتي نميتواند
كارفرما را موظف كند كه حتما 10 نفر كارگر به كار گيرد،
بلكه فقط ميتواند بگويد اگر يك كارگر داشت، حداقل 260
هزار تومان به او بپردازد.
فرجادي افزود: همچنين كاهش دستوري نرخ سود
تسهيلات باعث شده بانك ها راهحل خود را پيدا كرده و به
جاي اينكه 30 درصد تسهيلات را در عقود مشاركتي و 70 درصد
در عقود مبادلهاي خرج كنند فقط 20 در صد را به مبادله و
80 درصد را به عقود مشاركتي اختصاص دادهاند زيرا در
مشاركت ميتوان 25 درصد سود دريافت كردكه اكثرا گروه هاي
با درآمد بالا مي توانند از آن استفاده كنند ولي يك كشاورز
روستايي به صرف نداشتن سند مالكيت زمين خود براي دريافت
وام نمي تواند از شبكه بانكي استفاده كند و در عوض از
بازار آزاد به نرخ 40 درصد وام دريافت مي كند.
فرجادي مهمترين هدف اصلاح الگوی مصرف را
مصرف بهینه و عقلايي توسط گروه
های
مختلف جامعه ذكر كرد و افزود: در اجرای این طرح ممکن است
ضروری باشد میانگین مصرف گروه
های پايين بخصوص در زمينه هاي بهداشت و
تغذيه افزایش يابد تا از خط فقر خارج شوند و مصرف گروه های
بالا کاهش یابد. بطور كلي بايد بين ميزان مصرف با توان و
ظرفيت توليد تناسب وجود داشته باشد و در نهايت اين امر
بايد منجر به افزايش بهره وري گردد.
فرجادي اظهار داشت: اين طرح باید به گونه
ای اجرا شود که منابع از مصارف بی رویه به سمت سرمایه
گذاری در بخش هایی که جامعه با کمبود مواجه است هدایت شود،
ضمن آنکه مصرف بی رویه برخی منابع بویژه منابع طبیعی اتلاف
واقعی است چون گسترش مصرف آن به جاي آنكه سبب افزايش
توليد شود منجر به كاهش آنها مي شود.
وي افزود: در 30 سال گذشته با توجه به
اينكه نرخ سود پول به صورت واقعي از نرخ تورم كمتر بوده
بنابراين اين امر به مصرفگرايي در جامعه دامن زده است
البته نرخ سود بانكي 5 ساله ملاك نيست زيرا اختيار پول ظرف
5 سال از سپرده گذار گرفته ميشود بلكه سود يك ساله
تسهيلات مهم است كه هرگز سود يك ساله از 16 درصد افزايش
نيافته در حالي كه پايينترين نرخ تورم بيش از 16 درصد
بوده است، يعني مرتب سپرده گذار توسط شبكه بانكي تنبيه شده
و مصرفكننده به مصرف بيشتر تشويق شده است.
استاد دانشگاه افزود: هركس بتواند به منابع
ارزان قيمت بانكي دسترسي پيدا كند، سود بيشتري از آن خود
ميكند و به اين خاطر مردم تشويق به مصرف كالاهاي بيشتري
ميشوند و با قسط و قرض تقاضاي مصرف خود را افزايش
ميدهند.
بنا بر گفته فرجادي يكي از مهمترين عوامل
فاصله طبقاتي در جامعه نرخ عرضه متفاوت بود كه در يك زمان
ارز 7 توماني دولتي در كنار ارز 300 توماني بازار آزاد
وجود داشت كه باعث شد عدهاي به بهانه توليد به عنوان مثال
100 هزار دلار وام ارزي دريافت كرده و با تبديل آن به دلار
آزاد بيش از 50 سال خدمت يك كارمند درآمد كسب كند.
اين كارشناس اقتصاد افزود: در حالي كه از
سال 80 تا امروز حداقل 100 درصد تورم در جامعه اتفاق
افتاده ، قيمت دلار در اين مدت از 800 تومان به 1000 تومان
افزايش يافته يعني با سياست هاي دستوري بانك مركزي و تزريق
ارز قيمت دلار فقط 25 درصد افزايش يافته است بنابراين با
ثابت بودن نرخ ارز طبيعي است كه كالاي خارجي نسبت به كالاي
داخلي صرفه بيشتري داشته باشد و حتي در مصرف خدمات مردم
حاضر هستند كفش چيني، اندونزييايي، سيب شيلي، پرتقال مصري
و بادمجان چيني ارزان مصرف كنند و يا به جاي رفتن به شمال
كشور و يا جزيره كيش به تركيه و يا دبي مسافرت كنند چرا كه
در تبليغات نوروز امسال هزينه مسافرت به كيش 600 هزار
تومان و هزينه سفر به دوبي 400 هزار تومان ذكر شده بود.
فرجادي يكي از موارد افزايش مصرف را تورم
انتزاعي و مستمر در جامعه دانست و گفت: وقتي مردم
انتظاردارند كه تا 6 ماه آينده قيمت كالاها افزايش يابد
تقاضاي مصرفي خود را به صورت طبيعي افزايش ميدهند به
گونهاي كه برخي افراد براي مصرف دو سال خود پودر لباسشويي
خريداري و ذخيره ميكنند.
فرجادي گفت: نظام مالياتي غيركارآمد نيز باعث تشويق به
مصرف بيشتر ميشود، زيرا كسي كه كارمند حقوقبگير است قبل
از دريافت حقوق ماليات آن كسب ميشود، اما دارندگان مشاغل
آزاد اولا به اندازه كارمند ماليات نميدهند ثانيا ماليات
سال 84 را الان مي پردازد كه ارزش آن بر اثر تورم بسيار
كمتر شده است.
وي افزود: در كشورهاي آمريكا و اروپا
مالياتها روي مواردي كه منجر به خلق ثروت در جامعه شوند
بسيار پايين است اما ماليات بر ثروت و سود باد آورده بسيار
زياد است و يكي از مواردي كه بايد در كشور ماليات گرفته
شود ماليات بر خانههاي خالي و نيز ماليات بر عايدي سرمايه
يا است.
وي در مورد سود بادآورده گفت: به عنوان
مثال اگر دو نفر دو قطعه زمين هماندازه در يك زمان
خريداري كنند اما يك نفر شانس پيدا كند كه بر اثر تصميم
دولت جادهاي از كنار زمينش عبور كند، سود باد آورده اي
نصيب او ميشود كه ارزش زمين او 10 برابر شده اما ارزش
زمين نفر ديگر يك برابر نيز نشده است. بنابراين دولت بايد
با توجه به اينكه از محل بيت المال اين سود بادآورده براي
فرد ايجاد شده ماليات سنگيني بر سود بادآورده وضع كند.
بنا بر گفته فرجادي يكي از دلايل افزايش
مصرف گرايي در جامعه چشم و همچشمي گروههاي كم درآمد با
گروههايي است كه بر اثر سودهاي بادآورده به ثروت كلان
دست پيدا كردهاند و بنابراين يكي از روشهاي اصلاح الگوي
مصرف به كارگيري سياست قيمتي و نيز سياست پولي و مالي
مناسب است.
فرجادي ارزيابي دقيق پروژههاي اقتصادي، به كارگيري
فنآوري نوين در مصرف و مبارزه با تورم موجود را از
روشهاي موثر و وابستگی کمتر بودجه دولت به درآمدهای نفتی
را از مهمترين راه هاي الگوي مصرف بر شمرد وگفت: اگر همان
ميزان درآمد ما از نفت، از طرق ديگر مثل فعاليت هاي
توريستي تامين شود چون خود مردم در كسب اين درآمد مشاركت
دارند و متحمل زحمت مي شوند لذا حاضر نيستند به راحتي آن
را هدر دهند و با حسابگري هزينه مي كنند.
سخنران اين نشست علمي گفت: شك دارم صرف
فرهنگ سازي و تبليغ بتواند مصرف بيرويه را كاهش دهد
همانگونه كه در دهه 60 آنقدر به مردم توصيه شد كه نان
اضافه مصرف نكنند و اينكار حرام است، اما مصرف نان و
ضايعات آن افزايش يافت و اين تبليغات اثر نكرد، اما برعكس
با سياست دولت مبني بر افزايش قيمت نان مصرف آن تعديل شد.
به عقيده اين كارشناس ذات طرح تعديل
اقتصادي در دوره سازندگي بد نبود، اما به صورت بسته سياستي
اجرا نشد و اگر پيشبيني شده بود كه با اجراي اين سياست
فشار بر افراد كمدرآمد ميآيد و چارهاي انديشيده شده
بود، در دوره دوم دولت سازندگي از سياست تعديل عقبنشيني
نمي كرديم.
در اين جلسه يكي از كارشناسان با بيان
اينكه 5 درصد آب كشور صرف آشاميدن ميشود گفت: چگونه
ميتوان آب شرب و غير شرب را در شهرها جدا كرد، تا مجبور
نشويم در تهران 30 درصد آب از منابع زيرزميني با آب سدها
مخلوط شده و باعث نيتراته شدن آب و سرطان معده مي شود،
همچنين شيرهاي آب در آشپزخانه و حمام بايد تفاوت داشته
باشند.
فرجادي در پاسخ گفت: اصلاح الگوي توليد
خيلي مهم است. فرض بخواهيم مصرف آب در خانوار با شيرهاي
اتوماتيك اصلاح شود 15 ميليون خانوار در كشور وجود دارند
كه 12 ميليون در شهر زندگي ميكنند و اگر هر خانوار شهري 5
شير آب نياز داشته باشند از كدام منابع ميتوان 60 ميليون
قطعه شير آب اتوماتيك براي كشور تهيه كرد. |