دكتر عزت اله عراقي

"سير تحول در حقوق بين المللي كار "

مؤسسه كار و تأمين اجتماعي سال 1383

ناظر علمي : دكتر جمشيد ممتاز

كد طرح: Soc -7805-12

چكيده:

تلاش هاي انسان دوستاني كه به صورت فردي و جمعي در جستجوي راهكارهايي در سطح بين المللي بودند و جنبش كارگري كه افتان و خيزان در طول قرن نوزدهم و سالهاي آغازين قرن بيستم به پي گيري خواست هاي خود مي پرداخت سرانجام در پايان جنگ جهاني اول به بار نشست و در تأسيس سازمان بين المللي كار تبلور يافت.

مفاهيمي نزديك به عنوان حقوق بين المللي كار در آثار برخي از حقوقدانان ديده مي شود و با آنكه در دهه هاي اخير سازمانهاي منطقه اي در بخش هايي از جهان به تدوين ضوابطي در ارتباط با مسايل كار و كارگري پرداخته اند اما جايگاه بي بديل سازمان بين المللي كار هم چنان پايدار است. سير تحول حقوق بين المللي كار، شامل مطالعه عواملي است كه در پيدايش و شكل گيري و فعاليت سازمان بين المللي كار مؤثر بوده و حوزه قانونگذاري آن و ديگر زمينهها را سمت و سو داده است.

در شرايطي كه برخي حكومت ها با وجود آنكه به پاره اي سنت ها سخت دلبسته اند، ناگزير مي شوند، از راههاي مختلف براي رويارويي با دگرگوني هاي ناشي از عوامل اقتصادي، اجتماعي و غيره درحقوق داخلي ضوابط حقوقي مناسب يا نسبتاً مناسبي در نظر گيرند؛ درحقوق بين الملل مسلماً تأثير اين عوامل بيشتر و تحول پذيري آن نمايان تر است.

استحكام بنيان هاي سازمان بين المللي كار و به ويژه ابداع مهم آن در زمينه سه جانبه گرايي سبب شد هنگامي كه توفان سهمگين جنگ دوم جهاني، جامعه ملل را از بين برد سازمان بين المللي كار نه تنها به سرنوشت آن دچار نشده بلكه با هدفهايي والاتر و با برنامه اي پربارتر خود را براي رويارويي با شرايط نوين جهاني آماده ساخت.

در سالهاي آغازين هزاره سوم و نهمين دهه حيات سازمان بين المللي كار، چنين به نظر مي رسد كه اين سازمان همانگونه كه با ابداعي مهم در صحنه بين المللي يعني مشاركت دادن نمايندگان گروههاي مربوط (كارگر و كارفرما) در نهادهاي تصميم گيري خود پا به عرصه وجود نهاد، مي رود تا با پذيرش مفهوم "نسخ اسناد بين المللي" بدعتي ديگر در حقوق بين الملل را پديد آورد.

اكنون ديگر مي توان اميدوار بود كه هدفهاي حقوق بين المللي كار در عصر جهاني سازي فراموش نشود و هر چند كار تدوين و اجراي معيارهاي بين المللي كار سخت تر شده است و گرايش كلي به تعيين حداقل و پرهيز از پرداختن به جزئيات است، فعاليت اصلي سازمان بين المللي كار در قالب حمايت از حقوق بنيادين كار و تكيه بر مفهوم كار شايسته ادامه يابد. در واقع اگر بنا به ضرورت هاي عيني، حمايت از حقوق اوليه و تخلف ناپذير كارگران در اولويت قراردارد، سازمان فعاليت معيارسازي را كاملاً متوقف نكرده است. به هر حال در روزگاري كه آزادي اقتصادي به عنوان چاره همه مشكلات معرفي شده و افسون آن دل از همگان ربوده و در اين راه چنين گمان مي شود كه حمايت هاي مختصري كه از كارگران و ديگر گروههاي آسيب پذير مي شود بايد قرباني گردد، اگر سازمان بين المللي كار موفق شود زمينه پذيرش و تحقق مؤلفه هايي را كه در مفهوم كارشايسته نهفته است در كشورهاي مختلف فراهم نمايد مي توانيم به تداوم حقوق بين المللي كار خوشبين باشيم، دفتر سوم باهمين اميد طرح ريزي و تدوين شده است.