دكتر رضا كرمي نوري

"تاريخچة انتشارات، پژوهش و آموزش روانشناسي صنعتي و سازماني در ايران "

مؤسسه كار و تأمين اجتماعي سال 1379

ناظر علمي : دكتر محمود ساعتچي

كد طرح: 20-7903 - Psy

چكيده فارسي:

در دو دهة اخير با پيشرفت تكنولوژي و صنعت، ارتباطات و روابط انساني از يكطرف و رابطة انسان و ماشين از طرف ديگر دستخوش پيچيدگيها و دگرگونيهاي بسيار شده است. در اين راستا، روانشناسي صنعتي و سازماني نقش بسيار مهمي در كشورهاي پيشرفته و صنعتي پيداكرده است. روانشناسي صنعتي و سازماني در ايران نيز ، همانند همه كشورهاي درحال توسعه، از اهميت خاصي برخوردار شده است هرچند كه تحولات علمي و كاربردي اين رشته در كشور ما نسبت به كشورهاي پيشرفته و صنعتي با كندي و تأخير همراه بوده است.

مطالعة حاضر، همانگونه كه از عنوان آن پيداست، تاريخچة روانشناسي صنعتي و سازماني ( روانشناسي كار ) را در ايران در سه بخش انتشارات، پژوهش و آموزش مورد بررسي قرارداده است. هدف عمده در انجام اين مطالعه آن بود كه اولاً اطلاعات پايه در اين جزوه به عنوان ادبيات تحقيق براي فعاليتهاي پژوهشي و آموزشي در اختيار محققان و علاقمندان قرارگيرد. ثانياً وضعيت موجود روانشناسي صنعتي وسازماني درايران ترسيم گردد تا در سياستگذاري و برنامهريزي مطلوب و آتي اين جزوه مورد توجه قرارگيرد.

بخش انتشارات شامل مطالعه و فيشبرداري از 604 مقاله توصيفي و تحليلي و 50 كتاب ( 29 تأليف و 21 ترجمه ) ميباشد. بخش پژوهش شامل دو قسمت مقالههاي پژوهشي ( 19 مقاله ) و پاياننامههاي تحصيلي (153 پاياننامه دورههاي كارشناسي و كارشناسي ارشد ) در سه شهر تهران، اصفهان و اهواز ميباشد.

بخش آموزش نيز عمدتاً به دورههاي كارشناسي روانشناسي صنعتي و سازماني در سه دانشگاه اصفهان، دانشــگاه شهيد چمران اهواز و دانشگاه آزاد اسلامي اصفهان ( واحد خوراسگان ) محدود ميباشد ( از سال 74 تا 79 ) .

نتايج مطالعة حاضر نشان ميدهد كه به لحاظ تاريخي، روانشناسي صنعتي و سازماني در ايران از قدمت زيادي برخوردار نيست و عمدة فعاليتهاي انتشاراتي، پژوهشي به سالهاي 68-67 به بعد و فعاليتهاي آموزشي (بلندمدت) به سالهاي 74 به بعد مربوط ميگردد. بنابراين در طول 12 سال گذشته، علاقمندي و توجه روزافزوني را نسبت به حوزه روانشناسي صنعتي و سازماني ( روانشناسي كار ) در ايران شاهد بودهايم. از مطالعه مقالهها، كتابها و پاياننامههاي تحصيلي ميتوان نتيجه گرفت كه عمدة فعاليت مؤلفين، مترجمين و محققين بر آن بوده است كه اهميت موضوع روانشناسي صنعتي و سازماني را براي جامعه، مسئولان و مديران سازمانها و مراكز صنعتي تشريح و تبيين نمايند.

همچنين اين مطالعه نشان ميدهد كه موضوع روانشناسي صنعتي و سازماني يك موضوع بين رشتهاي است و در اين ميان همكاري علمي و عملي بين رشتههاي گوناگون روانشناسي، علوم تربيتي، مديريت، جامعهشناسي، بهداشت و علوم پزشكي و فني و مهندسي را نيازمند است. متخصصين رشتههاي فوقالذكر هر يك از جهاتي به اين حوزه علاقمند هستند و همكاري بين آنها به شكوفايي هرچه بيشتر رشته روانشناسي صنعتي و سازماني كمك بزرگي خواهد نمود.

اين مطالعه نشان ميدهد كه در بخش انتشارات از ميان موضوعات گوناگون در رشته روانشناسي صنعتي و سازماني، موضوعات بهرهوري، نيروي انساني، انگيزش، اختلالات و مشكلات، فشار رواني، ارتباطات انساني، ارزشيابي به ترتيب از بيشترين فراواني برخوردار بودهاند. در بخش پژوهش نيز رضايت شغلي، فشار رواني و....، انگيزش، مدير و رهبري، آموزش و اختلالات و مشكلات به ترتيب از بيشترين فراواني برخوردار بودهاند.