دکتر علیرضا صدرا

"مباني فلسفي كار از ديدگاه متفكران اسلامي  "

مؤسسه كار و تأمين اجتماعي 1381

ناظر علمي : دكتر سيد رحيم ابوالحسني

كد طرح: 43-8102-Soc

 

چكيده فارسي:

در پديده­شناسي متفكرين اسلامي؛ اول – هستي يا وجود، مترادف كار بوده و فرآيندي فراگير از فعليت و فعاليت يا ايجاد و آفرينش­گري و درتمامي عرصه­ها و مراتب محسوب مي­گردد. ثانياً – انسان ، (تنها موجود و جانداري است ) كه با تغبير و تفسيري كه از هستي و حيات خويش دارد، هدف­گيري و اراده كرده و در نتيجه كار و زندگي مي­كند و بدين ترتيب به توسعه و رشد فردي، جمعي و اجتماعي خود مي­پردازد. نه همچون ساير موجودات طبيعي كه صرفاً بر اثر قوانين جبري و خطي جاذبه و دافعه حركت كرده يا جانوران ديگر كه بوسيله غرايز طبيعي لذت و درد يا ميل و دفاع يعني شهوت و غضب و حداكثر با نيروي حس و خيال فعل و انفعال نشان داده و زيست و نمو مي­نمايند. سطح و نوع كار انساني، كارايي نيرويهاي كار و كارآمدي روابط كار، سازمان­ها و مديريت­هاي كار نهادهاي كاري جمعي و سازمان­هاي اجتماعي ملي، هرگونه طراحي و مهندسي آن­ها، بستگي تام به اين تفسير، سطح و نوع آن داشته و سامان­دهي و راهبرد بهينه و برتر آن توسط سياست­گذاران و مهندسين سياسي، اجتماعي و اقتصادي كشور انجام مي­پذيرد. بويژه تفسير و طراحي كارآيي و كارآمدي مادي توامان با جهت­گيري معنوي و متعالي انساني مورد نظر انديشمندان اسلامي. يعني رويكرد كار و توسعه اقتصادي در جهت تعالي فرهنگي و اخلاقي انساني بوسيله كاركرد دولت و با تعادل سياسي و اجتماعي. رهيافتي كه از آن تعبير به كار، كارآيي وكارآمد حقيقي، يقيني ، همه­جانبه و انساني يا راهبرد متعادل و متعالي كار و به اصطلاح فاضله يا برتر شده است.

متفكرين اسلامي، با الهام از بينش و آموزه­هاي كتاب قرآن و مكتب اسلام، به صورت گسترده و به شكل بنيادين، فراگير و نظام­مندي به هستي­شناسي با نگاه وجودشناسي پرداخته­اند. در اين حد پديده كار در مباحثي همچون عليت، فعل و حركت مورد توجه و تبيين قرار گرفته است. در اين پژوهش سعي شده است. با نگاه « ايجاد شناسي » به كليت فلسفه متفكرين اسلامي پرداخته شود و كليات « كارشناسي » يا « پديده شناسي كار » متفكرين اسلامي طرح و تبيين گشته و بازشناسانده شود. بدين ترتيب؛ خطوط كلي بنيادهاي علمي و عملي مبادي كار و پژوهش كار يعني اساس و اركان بينش و جهان­بيني كار متفكرين اسلامي يا جهان­بيني آنها از منظر و نگاه كار، كارآيي و كارآمدي، مورد پژوهش واقع شده و طي دو قسمت مستقل ولي مرتبط و مكمل، گزارش گشته است:

قسمت اول : پديده كار و دانش(هاي) كار در پديده شناسي (عمومي ) متفكرين اسلامي » را طرح نموده‌است.

قسمت دوم: پديده شناسي كار و مباني نظري كار از نگاه متفكرين اسلامي » تبيين شده است؛ خواه در نگاه و نظر نيروهاي كار و خواه در ديدگاه و نظريه دانش پژوهان علمي و كارشناسان علمي و اجرايي.

برآمد پژوهش: ضرورت و مباني « سياست كار » ، « نقش دولت دركارآمدي ملي » و « ساختار راهبردي وزارت توسعه منابع انساني » را ترسيم كرده است. اين پژوهش مي­تواند پيش­درآمد و مباني « نظريه و نظام كار، كارآيي و كارآمد انساني و اسلامي » محسوب گشته و در تبيين انساني، متعادل و متعالي كار فردي، جمعي يا گروهي و اجتماعي يا ملي و حتي منطقه­اي و جهاني اعم از كار، كارايي و كارآمدي اقتصادي، فرهنگي و سياسي راهگشا باشد. رويكرد و نظريه­اي كه در مواجهه با چالش جهاني و فزاينده و كار و ارتقاي كارايي و كارآمدي جهاني، كارساز خواهد بود، بويژه در فرآيند جهاني ­سازي و در قبال و حتي به عنوان جايگزين رويكرد مادي و تك ساختي كار و كارآيي نيروهاي كار و كارآمدي تك بعدي اقتصادي، مادي و ابزاري رايج مي­باشد. رويكرد و رهيافت اثربخش و بهره­ور در مقابل و در پاسخ به آسيب­ها و بحران­هاي تا حد بن بست هويت، معنويت و انسانيت ناشي از ؛ ماديت، ابزار گونگي، شيء وارگي و اليناسيون يا از خودبيگانگي كاري نيروها، نهادها، مديريت­ها و در محيط­هاي كار .