دكتر سعيد معيدفر

" بررسي اخلاق کار و عوامل فردی و اجتماعی مؤثر بر آن "

مؤسسه كار و تأمين اجتماعي سال 1377

ناظر علمي : دکتر عماد افروغ

كد طرح:5-7704- Soc

چكيده فارسي:

بررسی حاضر تلاشی در زمینة شناسایی وضع فرهنگ و اخلاق کار در جامعه و عوامل مؤثر بر آن است. هدف از این بررسی سنجش میزان اخلاق کار و ابعاد مختلف آن در میان کارکنان واحدهای تولیدی، صنعتی و نیز شناسایی برخی از عوامل فردی و اجتماعی مؤثر بر آن است.

در این بررسی برای اولین بار براساس شاخص معتبری که برای سنجش اخلاق کار ساخته شده و در چند کشور بکار رفته است یک ارزیابی از اخلاق کار در میان کارکنان واحدهای تولیدی، صنعتی انجام شده و میزان پایبندی کارکنان واحدهای تولیدی، صنعتی به ارزشهای کار سنجش شده است. بعلاوه، پس از سنجش شدت و ضعف اخلاق کار در میان افراد ، عواملی که در کاهش و یا افزایش اخلاق کار مؤثرند مثل مدیریت، نوع و شرایط کار، تفاوتهای فردی، پایگاهی و اجتماعی افراد، مورد مطالعه و بررسی قرار گرفتهاند.

در چارچوب نظری این تحقیق، یک بررسی مفهومی از اخلاق کار، یک بحث تاریخی از تحول مفهوم اخلاق کار و سپس بررسی نظریههای جامعهشناختی، روانشناختی و مدیریتی درباره اخلاق کار انجام شده است. همچنین، مروری اجمالی بر اخلاق کار در ایران قبل و بعد ا اسلام و بر متون اسلامی شده است.

پرسشنامه به عنوان ابزار گردآوری اطلاعات این تحقیق است. این پرسشنامه در دو بخش یکی ویژگیهای فردی و اجتماعی (به عنوان متغیرهای مستقل ) و دیگری اخلاق کار ( به عنوان متغیر وابسته ) در واحدهای تولیدی، صنعتی تهران و حومه آن در تابستان سال 77 تکمیل شده است. با این وصف، این تحقیق، یک تحقیق از نوع پیمایشی است.

در این بررسی اخلاق کار و ابعاد چهارگانه آن یعنی؛ دلبستگی و علاقه به کار، پشتکار و جدیت در کار، روابط انسانی در محل ، كار، روح جمعی و مشارکت در کار، از طریق یک شاخص پنجاه قسمتی و براساس یک طیف 5 گزینهای سنجش شده است.

همــچنــین در ایـن بررسی، عوامل فردی و اجتماعی که بر اخلاق کار تأثیر میگذارند در پنج مقوله کلی طبقهبندی شدهاند که عبارتنداز : ویژگیهای شخصی، ویژگیهای پایگاهی، نگرش نسبت به محیط اجتماعی، میزان کارو فراغت و شرایط محیط کار.

جمعیت این تحقیق کلیه کارکنان واحدهای تولیدی، صنعتی شهرستان تهران هستند که براساس سرشماری سال 1372، 10 نفر و بیشتر پرسنل دارند. براساس فرمول حجم نمونه کوکران و با توجه به دو مرحلهای بودن انتخاب نمونهها، حجم نمونه برابر 600 نفر برآورد شده است.

در این بررسی هم از تحلیلهای آماری مانند رگرسیون دو متغیری و هم از تحلیل واریانس استفاده شده و رابطه خطی هریک از متغیرهای مستقل با متغیر وابسته و ابعاد چهارگانه آن گزارش شده است.

براساس این تحقیق، میزان اخلاق کار کارکنان مزبور، برروی طیفی از صفر تا چهار، برابر 33/3 است. همچنین، میزان دلبستگی و علاقه به کار برروی طیفی از صفر تا چهار، برابر 28/3 و میزان پشتکار و جدیت درکار برروی این طیف برابر 22/3 میباشد که مطلوب است.

در تحلیل هر یک از عوامل ده گانه در ارتباط با اخلاق کار باید گفت :

کسانی که بیشترین امید را نسبت به آینده کشورشان دارند میزان اخلاق کار بیشتری دارند. همچنین کسانی که ساکن حومه تهران هستند در مقایسه با تهراننشینان، کسانی هستند که رضایت بیشتری از کارشان دارند. افرادی که آزادی عمل بیشتری در کارشان دارند و افرادی که بیش از سه فرزند دارند اخلاق کار بیشتری دارند. کسانی که منشاءِ روستایی دارند و نیز آنان که از سطح تحصیلات پایینتری برخوردارند اخلاق کار بیشتری دارند. و نهایتاً، کسانی که شرایط و فضای مناسبتر کاری دارند، کسانی که به آینده کارشان در کارگاه اطمینان بیشتری دارند کسانی که کارشان مطابق پست آنان است و افراد متأهل اخلاق کار بیشتری نسبت به مجردین دارند. در واقع، دو دسته عوامل هستند که برروی اخلاق کار تأثیر مهم دارند. یکدسته عوامل مربوط به محیط اجتماعی و یکدسته عوامل مربوط به کار، البته نقش عوامل اجتماعی مهمتر است. در واقع، اگر چه عواملی مانند رضایت از کار، فضا و شرایط کار، نقش آفرینی فرد در محیط کار و ثبات شغلی او در افزایش اخلاق کار او مهم هستند. لیکن عوامل مهمتری هستند که تأثیر آنها بر اخلاق کار بیشتر است و این عوامل عمدتاً اجتماعیاند. در این رابطه، یافتههای تحقیق حکایت از آن دارد که افرادی که به ارزشهای اجتماعی جامعه سنتی نزدیکترند و نسبت به محیط اجتماعی پیرامون خود خوشبینترند، از نظر میزان اخلاق کاری وضع بسیار مطلوبتری دارند. در مقابل افرادی که به ارزشهای اجتماعی جامعه شهری امروز نزدیکترند و متعاقباً نوعی بدبینی نسبت به محیط اجتماعی اطراف خود دارند، وضع نامناسبتری از نظر اخلاق کار دارند.