دكتر محمد جواد صالحي

" مقايسه تطبيقي بيمه بيكاري در ايران و ساير كشورها "

مؤسسه كار و تأمين اجتماعي سال 1384

ناظر علمي : حميد بصيريان

كد طرح: 83-8403-SOC

چكيده:

بيمه بيكاري يكي از طرحهاي حمايتي و يك بيمه اجتماعي است كه در مقابل خطر بيكاري غير عمدي به بيكاران پرداخت ميگردد. اين بيمه با پيشرفت صنعت و به منظور تكميل حمايتهاي تأمين اجتماعي براي اولين بار در دهه اول قرن بيستم در كشورهاي اروپايي آغاز و سپس در آمريكا و استراليا اجرا گرديد.

فلسفه بوجود آمدن بيمه بيكاري، تلاش دولتها براي تأمين درآمد از دست رفته نيروي كاري است كه به دليل غير ارادي و غير داوطلبانه و بصورت موقت از دستيابي به شغل محروم ميگردند.

تا سال 1960 ميلادي تعداد كشورهايي كه داراي بيمه بيكاري بودهاند انگشت شمار بوده كه در طول جنگ جهاني دوم نيز پرداخت اين بيمه متوقف بوده است و در سال 1999 حدود 62 كشور داراي بيمه بيكاري بودهاند.

در قاره آسيا اولين قوانين بيمه بيكاري از سال 1950 به بعد در كشورهاي ژاپن و كره شكل گرفت و تا حال نيز تعداد اين كشورها در اين قاره بسيار اندك ميباشد.

و اما بيمه بيكاري در ايران: در سال 1325 خورشيدي همزمان با اجراي تدريجي قانون بيمههاي كارگري، صندوقي به نام صندوق تعاون به منظور حمايتهاي ازدواج، عائلهمندي، بيكاري، از كارافتادگي و ... تشكيل گرديد كه با دريافت 3% دستمزد ( 1% سهم بيمه شده و 2% سهم كارفرما ) مبادرت به كمكهايي از محل مبالغ واريز شده به بيمه شدگان ميكردند. در سال 1331 لايجه قانوي بيمههاي اجتماعي كارگران به تصويب رسيد كه كار آن حمايت در مقابل بيكاري بود.

در اين قانون ذكري از بيمه بيكاري به ميان نيامد تا سال 1354 كه قانون تأمين اجتماعي به تصويب رسيد كه در همان زمان مطالعات جامعي جهت تدوين قانون بيمه بيكاري به عمل آمد. در سال 1366 با رشد بيكاران ناشي از تعطيلي واحدها، مشكلات اقتصادي ناشي از جنگ، ركود سرمايهگذاري و ... به منظور حمايت از بيكاران مشمول قانون كار، قانون بيمه بيكاري براي مدت سه سال بطور آزمايشي و در سال 1369 بصورت دائمي به تصويب رسيد.

اما آنچه كه در مورد بيمه بيكاري بايد مد نظر داشت اين است كه بيمه بيكاري به چه كساني، در چه زماني و تا چه زماني پس از آنكه فرد اولاً بطور غير ارادي بيكار شده و ثانياً مدتي حق بيمه پرداخت كرده است، تعلق ميگيرد؟

از جمله موارد مورد بحث در اين طرح و كلاً در ارتباط با بيمه بيكاري ميتوان به موارد ذيل اشارهنمود:

1- انواع سيستمهاي پرداخت بيمه بيكاري در جهان

2- افراد تحت پوشش بيمه بيكاري

3- شرايط احراز بيمه بيكاري

4- ميزان و مدت پرداخت مزاياي بيمه بيكاري

5- مدت انتظار ( فاصله بيكار شدن تا گرفتن بيمه بيكاري )

6- وضعيت منابع و مصارف صندوق بيمه بيكاري ( تأمين مالي بيمه بيكاري )

7- سنجش نسبت مخاطره ( نسبت مقرري بگيران به افراد مشمول قانون بيمه بيكاري )

8- بار بيمه بيكاري ( نسبت هزينههاي انجام شده به توليد ناخالص ملي )

9- سازمانهاي متولي بيمه بيكاري

10- چالشهاي صندوق بيمه بيكاري ( شامل مشكلات قانوني، اجرايي، مديريتي و ... )

11- راهكارهاي بهبود وضعيت بيمه بيكاري

12- بررسي قوانين بيمه بيكاري و ...

13- آيا بيمه بيكاري جزء سياستهاي فعال بازار بكار ميباشد؟ يا خير؟

لازم به ذكر است كه در تمامي اين موارد ذكري از چگونگي محاسبه نرخ بيمه بيكاري به ميان نميآيد و فرض اين است كه اين مقايسه تطبيقي با فرض نرخهاي موجود در ايران و ساير كشورها انجام ميگيرد، چرا كه محاسبه اينكه اين نرخها كار است يا خير و اينكه چگونه محاسبه ميشوند نياز به انجام مطالعاتي ديگر در كنار روشهاي محاسباتي پيچيده دارد.

در اين طرح هم چنين به عملكرد صندوق بيمه بيكاري در ايران خواهيم پرداخت.